Vanuit hun gedeelde ervaring besloten zij hun kennis te bundelen en geven ze binnenkort een workshop: Kanker heb je niet alleen. We vroegen ze wat Houd me Vast kan betekenen voor deze specifieke doelgroep.

Een diagnose als derde partij in de relatie

Een kankerdiagnose raakt niet alleen het lichaam, maar ook de relatie. Er komt als het ware een ‘derde partij’ binnen: de ziekte zelf. Die bepaalt het tempo, de aandacht en de prioriteiten.

'In de behandelfase gaat veel van de energie en de aandacht naar overleven,' zegt Katrien. ‘De hoop is immers om elkaar en de relatie niet te zullen verliezen. Partners proberen elkaar daarom vaak te beschermen door eigen zorgen in te slikken. Ze willen de ander niet extra belasten. Hechtingsbehoeften en angsten worden tijdelijk onderdrukt.

Peter herkent dat patroon: 'De partner zonder diagnose houdt vaak veel binnen. Die wil er zijn, zorgen, sterk blijven. Maar in die mantelzorgpositie is er weinig ruimte voor eigen emoties.'

Tegelijkertijd worstelt de zieke partner met andere vragen over eigenwaarde en verlatingsangsten: ben ik nog aantrekkelijk, nog gelijkwaardig, nog de moeite waard? Door elkaar te beschermen en niet altijd deze kwetsbare gevoelens te delen, ontzeggen beide partners zichzelf juist dat contact met elkaar dat ze nu meer dan ooit nodig hebben. Beiden zitten vaak op hun eigen eiland met angsten die niet worden uitgesproken.

Nadat de behandeling achter de rug is, hopen vele stellen terug te kunnen keren naar het leven zoals het was. Echter, zodra de medische zorg stopt, de aandacht uit de omgeving afneemt en het ‘gewone leven’ terugkeert, herkennen vele koppels een leegte. Oude patronen en triggers komen terug, onverwerkte emoties melden zich weer en de eenzaamheid slaat in.

Aanpassingen Houd me Vast-programma

Het basisprogramma van Houd me Vast blijft intact. Toch stemmen Peter en Katrien hun werkwijze af op de specifieke situatie van deze doelgroep. In hun groepen komen stellen samen die zich in verschillende fases van de ziekte bevinden en met verschillende levensperspectieven te maken hebben. Het gaat daarnaast zowel om stellen die een relatiecrisis doormaken ten gevolge van de ziekte, als stellen die meerwaarde komen zoeken en het beste willen maken van de tijd die nog voor hen ligt.

Peter werkte aanvankelijk met een bestaand EFT-programma van Sue Johnson voor hartpatiënten en vertaalde dat naar de oncologische context. Een belangrijke toevoeging is een extra sessie aan het begin, waarin de groep wordt gesplitst: partners met diagnose bij elkaar, partners zonder diagnose in een andere groep. Dat heeft een indrukwekkende tweeledige werking, vertelt hij.

Ten eerste staat de ziekte direct heel duidelijk op de kaart. En gaat die ook in de rest van het programma heel natuurlijk, naturel mee. Ten tweede zie je dat de partners zonder diagnose, de gezonde partners, ongelooflijk veel herkenning bij elkaar ervaren en even niet sterk hoeven te zijn.

'Het leek wel alsof ze thuiskwamen,' zegt Peter. 'Eindelijk konden ze zeggen hoe zwaar het eigenlijk is.'

Katrien kiest bewust voor driedaagse weekends. Dat biedt ruimte voor rust en dosering, wat belangrijk is bij vermoeidheid of lopende behandelingen. Daarnaast gebruikt ze meestal herkenbare verhalen van lotgenoten in plaats van het reguliere videomateriaal. Ook de video's van Bart en Lideweij, worden gebruikt omdat de stellen die herkennen als lotgenoten. (NB de video's van Bart & Lidewij zijn te bekijken in de videoportal van Stichting EFT Nederland.)

'De onderliggende patronen zijn hetzelfde,' legt ze uit, 'maar de context is anders. De angst voor verlies is reëel door de komst van de ziekte. Dan is het belangrijk dat de koppels voorbeelden kunnen zien waarin ze zichzelf herkennen.'

Na de behandeling begint het pas

Die dynamiek wordt zichtbaar in veel praktijkverhalen. Katrien begeleidde bijvoorbeeld een stel dat bij haar arriveerde nadat de vrouw een jaar lang intensieve behandelingen onderging. Bij de start van deze behandeling namen ze zich samen voor: dit wordt het slechte jaar, daarna wordt alles weer beter.

De behandeling slaagde en het medische traject werd afgerond. Thuis belandden het stel echter in wat ze beschreven als ‘het zwart gat’. Geen artsen meer, geen vaste structuur, minder steun van buitenaf. Hun omgeving dacht: het is voorbij. Maar voor hen begon het eigenlijk pas. Plotseling zit je weer samen thuis, terwijl er zoveel veranderd is. Niemand had hen hiervoor gewaarschuwd.

Deze ervaring herkennen veel stellen die hulp komen zoeken. De relatie, die lange tijd geparkeerd was, komt na de behandeling weer centraal te staan, samen met alle onverwerkte gevoelens en angsten.

In de Houd me Vast-weekenden blijkt het lotgenotencontact in deze ‘overlevingsfase’ bijzonder krachtig. Die herkenning in de eenzaamheid, die al deze stellen treft na de behandeling.

Stellen leren hier woorden te vinden voor hun angst, verdriet en teleurstelling. Ze ontdekken hoe ze elkaar hebben beschermd door niets te zeggen en elkaar daarmee juist zijn kwijtgeraakt.

Hoe Houd me Vast helpt

In die context biedt Houd me Vast een helder en gestructureerd kader, om samen stil te staan en de relatie weer centraal te zetten, zegt Katrien.

'Stilstaan bij wat ons is overkomen, en bij hoe we daarmee zijn omgegaan. En de tijd en de ruimte geven om daarover te praten en de emoties daarover te voelen.'

Peter benadrukt daarbij het betrekken van de naasten door middel van een methodische opbouw. Hij noemt het “een reeks stations” die stellen samen passeren: het herkennen van negatieve patronen, het delen van kwetsbare emoties, het opbouwen van veilige verbinding.

'Stap voor stap groeit het besef: onder deze bedreiging staan wij samen,' zegt hij. 'Dat geeft een sterk gevoel van verbondenheid.'

Belangrijk is ook het werken aan een gezamenlijk verhaal in een van de laatste sessies. Stellen maken een narratief over hun veerkracht: wat hebben we doorstaan, wat zegt dat over ons, wat hebben we overwonnen, hoe kijken we naar de toekomst? Dat verhaal ziet er anders uit voor een stel met beperkte tijd dan voor een stel dat net hersteld is, maar het proces is even waardevol.

De essentie van het programma

Een voorbeeld dat Peter en Katrien vaak gebruiken, is het verhaal van Bart en Lideweij. Op video is te zien hoe Lideweij in eerste instantie twijfelt aan zichzelf. Later straalt ze overtuiging uit: 'Ik kan dit, ik ben sterk genoeg'.

Dat heeft veel te maken met het 'Houd me Vast'-programma dat ze vóór de ziekte hebben doorgewerkt. Volgens Peter laat dat zien wat veilige verbinding kan doen. Katrien vult aan: 'Lideweij zoekt naar woorden, ze herhaalt steeds: het is iets met liefde. Ze verwijst daarmee naar de verbinding met elkaar die ons kan helpen om het ondraaglijke te dragen.'

De hand van je partner is ongelooflijk krachtig. Als die veilig is, maakt dat een wereld van verschil.