Zo ervaart je tiener de Coronatijden

  • 25 juni, 2020;

Tijdens de Coronatijden zijn we geneigd ons sneller te focussen op dingen die ‘meer’ onze aandacht nodig hebben: ervoor zorgen dat we goed thuis kunnen werken, onze kinderen vermaken en lesgeven, zeker als ze nog op de basisschool zitten. Maar degene die juist nu een supporter en mentor nodig hebben, zijn onze tieners. Voor hen voelt acht weken isolement van de lockdown als acht jaar. Hun brein wil nieuwe ervaringen opdoen, maar dat kan nu allemaal niet. We beseffen niet genoeg hoe verschrikkelijk dat voor hen is. Hoe kunnen wij onze tieners helpen?

HUMO interviewt Jelle Jolles, neuropsycholoog en schrijver van bestseller ‘Het Tienerbrein’. Sinds kort heeft Jolles een nieuw boek uitgebracht: ‘Leer je kind kennen’. Volgens HUMO is dit een handboek voor ouders waarvan je wilde dat je het vóór de lockdown al had kunnen lezen. In het boek legt Jolles uit hoe het brein van een tiener in elkaar zit, hoe cruciaal het is voor een tiener om zich te ontwikkelen en te ontplooien, hoe de fases van adolescentie eruit zien en hoe je als opvoeder hiermee om kan gaan. In dit artikel lichten wij belangrijke elementen uit zijn boek en het interview toe.

De scholen zijn een aantal maanden dicht geweest. Dit zorgde ervoor dat ook tieners de hele dag thuis zitten en aan school werken. Veel ouders zijn er achter gekomen dat zelfdiscipline niet erg leeft bij een tiener. De schooltaken zijn nog niet af en je hoort al dat je dochter aan het FaceTimen is met een vriendin of dat je zoon al aan het gamen is. Voor een volwassene lijkt het eenvoudig: efficiënt organiseren, plannen, doelgericht werken, prioriteiten stellen, enzovoorts. Echter, voor het tienerbrein is dit gedeelte nog werk in uitvoering. Sterker nog, dit gedeelte van ons brein is pas ontwikkeld als we de 20 zijn gepasseerd.

Bovendien raken tieners sneller afgeleid. Ze zijn nog niet goed in het controleren van impulsen. “Impulscontrole helpt om je te kunnen concentreren en aandacht te schenken aan dingen die ertoe doen en niet constant toe te geven aan het bombardement van prikkels om je heen,” zegt Jolles. “Tienerhersenen zijn dat nog volop aan het leren. Dat ze dat nog niet goed kunnen, is normaal en wordt te vaak ten onrechte toegeschreven aan ADHD. Alle tieners worstelen met hun impulsen. Ouders begrijpen soms niet dat hun kind tijdens examens toch onvoldoendes haalt, terwijl het de stof zo goed beheerst. Vaak blijkt dat hij of zij voortdurend opkijkt als iemand de examenzaal binnenkomt en dat die impuls een groot deel van het werkgeheugen opeist, waardoor er geen ruimte meer over is om de examenstof goed te overdenken.”

Daarnaast heeft de lockdown ook effect gehad op de persoonlijke ontwikkeling van de tiener. Volgens Jolles ligt in feite de ontwikkeling nu even stil. Tieners zijn namelijk volop bezig om hun eigen identiteit te bepalen. Wat lijkt op doelloos rondhangen met vrienden, komen er ontzettend vragen in de tiener naar boven. “Ze bestudeert de sociale hiërarchie: wie heeft de leukste kleren aan? Wie is er het populairst? Hoe komt dat? Waarom ben ik dat niet? Waarom heeft zij al een vriendje en ik nog niet? Ben ik nu jaloers? Hoe zou ik willen zijn? Zo ontwikkelen ze hun identiteit,” vertelt Jolles. Het goede nieuws is dat tieners geen ontwikkelingsachterstand zullen oplopen. Dat heeft ook deels te maken met dat de lockdown steeds soepeler wordt. Het is belangrijk dat tieners straks kunnen bijtanken met hun vrienden. “Ze hebben een sociaal brein en zijn niet geboeid door school of door hun ouders. Dat laat hersenonderzoek ook zien. Als ze plaatjes krijgen van andere tieners die dingen doen, lichten hun hersenen fel op. Als je een foto van leraars of ouders toont, gebeurt er veel minder.”

Dat ze met hun ouders opgesloten zitten, is dus voor hen de hel? Min of meer. Tieners willen zich storten op de wereld en alles het liefst hier en nu beleven. Al hun emotionele circuits zijn gericht op nieuwe ervaringen. Ze móéten op die leeftijd ook zo veel en zo gevarieerd mogelijke belevenissen doormaken. Ervaringen en oefening bepalen wat we van onze mogelijkheden realiseren. Dit hoeft niet te zeggen dat tieners en ouders niet een sterkere band kunnen ontwikkelen tijdens de lockdown. Zo kunnen tieners dingen leren van hun ouders waar ze normaliter niet snel achter komen, omdat ze veel uren van de dagen op school zitten. Jolles: “Je gaat door zo’n lockdown ook noodgedwongen meer in gesprek met elkaar. Dat is positief, want tieners hebben input en feedback van ouders hard nodig.”

Wat kun je als ouder doen om je tiener te begeleiden in dit proces? Jolles zegt dat tieners een supporter en een coach aan de zijlijn nodig hebben; een ouder die routes aanwijst en inspiratie geeft. Als ouder kan het een uitdaging zijn. De behoeftes van een tiener veranderen ook voortdurend. “Je hoeft het ook niet allemaal te kunnen, maar iedereen kan zijn attitude tegenover zijn tiener veranderen door te begrijpen wat er in zijn hoofd omgaat, en te beseffen dat je hem niet de les moet lezen, maar ook niet moet denken dat hij het wel alleen kan. Ja, het is een moeilijke opdracht.” Denk bijvoorbeeld aan het nemen van risico’s. Dit is iets wat bij de normale ontwikkeling van een tiener hoort. Als ouder kun je de rol van coach op je nemen door ze te leren over consequenties van bepaalde dingen. Je gaat naar een lockdown-feestje, omdat je denkt dat alleen oma het krijgt en jij niet? Het is als ouder belangrijk om tieners een beeld te geven wat er gebeurt als ze zich niet aan bepaalde regels houden. Dat je het virus ook door kunt geven en zo andere omaatjes ziek maakt. Creëer bij het uitleggen zoveel mogelijk woorden en beelden, want zo slaan tieners de informatie sneller op in hun ‘archiefkasten’.

Het zal ook geen nieuwe informatie zijn dat tieners hun eigen ruimte nodig hebben. Als je zelf een tiener hebt in huis, zullen de woorden “Laat me met rust. Dit is mijn kamer” je vast bekend in de oren klinken. “Tieners kunnen ongelofelijk direct zijn en daardoor bot overkomen”, lacht Jolles. “De kunst is om het niet persoonlijk op te vatten en van discussies geen wedstrijd te maken van wie er gelijk heeft. Het is op dit moment trouwens ook niet slecht om hen veel met rust te laten, zoals je dochter eiste. Voor het oefenen van hun autonomie hebben ze meer privacy en tijd voor zichzelf nodig. Dat is waarom ‘mijn kamer’ zo belangrijk is voor hen.” Voor gezinnen waarvan de tieners geen eigen kamer hebben, suggereert Jolles om te werken met schermen, zodat er alsnog een mate van privacy wordt gecreëerd.

Wil je het hele interview lezen? Klik dan hier.