Waar je stopt met oordelen, komt ruimte voor waarneming.

  • 16 februari, 2018;

“Soms krijg ik het gevoel dat westerse therapeuten bij het zien van een niet-westerse cliënt opeens heel ingewikkeld gaan nadenken; of juist stoppen met nadenken”, zegt Forugh Karimi aan het begin van het interview over haar specialisatie transculturele psychiatrie. Ze geeft er liever geen definitie van, maar wil mensen zelf aan het nadenken zetten. Wat versta jij onder transcultureel? “Zodra je definieert, is er het gevaar van hokjes-denken en/of dat je waarneming verengt.” Zij geeft samen met Erie Hilliger, systeemtherapeut een workshop tijdens het EFT congres op 13 april. Hierin zullen ze de relatie tussen EFT en transculturele systeemtherapie belichten. Waarom is Karimi zo enthousiast over dit onderwerp en wat maakt Emotionally Focused Therapy (EFT) universeel inzetbaar?

Gedachtegoed EFT universeel

Transculturele psychiatrie is volgens Karimi (zelf van Afghaanse afkomst) een onderbelicht onderwerp. Als biculturele psychiater wil ze daar graag verandering in brengen. “Het is een leuk en divers onderwerp, waarin nieuwe behandelvormen ontstaan en ik vind het belangrijk om deze kennis te verspreiden!” Karimi is enthousiast over het gebruik van EFT bij cliënten met een niet-westerse achtergrond, aangezien je bij EFT puur naar de mens kijkt, ongeacht normen en waarden. “Je duikt de diepte in en kijkt naar (hechtings-)behoefte, pijn, kwetsende ervaringen en verdriet.” Dit maakt EFT mooi: de basis is ‘wat zijn jouw behoeften als mens’ en daarmee is het EFT gedachtegoed universeel, aldus Karimi. Het is belangrijk om bewust te zijn van de rol van cultuur op partnerrelatie, maar er hoeft volgens Karimi niet per se altijd doorverwezen te worden naar iemand die gespecialiseerd is in transculturele psychiatrie of naar een therapeut die zelf een andere culturele achtergrond heeft. Karimi waarschuwt collega’s: “We zien het universele aspect van emoties vaak over het hoofd en we moeten niet vergeten dat het ook gewoon mensen zijn.”                        

Toepassing EFT cultuurgebonden

Hoewel het gedachtegoed van EFT los kan staan van cultuur, is de toepassing van EFT juist wél cultuurgebonden. Het belangrijkste om rekening mee te houden bij een cliënt met een niet-westerse achtergrond, is volgens Karimi: collectivisme en migratie. Collectivisme moet je ook niet beschouwen als een statisch eigenschap wat sommige culturen wel bezitten en anderen niet, aldus Karimi. Als eerste moet het voor behandelaren duidelijk zijn dat het in een niet-westerse cultuur niet alleen om het individu draait, maar dat bredere familiebanden meespelen in de interactie-cirkel. Het is helpend voor een cliënt als de behandelaar ruimte geeft voor de rol van niet aanwezige familieleden die de interactie tussen een koppel wel beïnvloeden.

Het migratie-aspect komt bij een cliënt van niet-Nederlandse afkomst naar voren in de strijd tussen twee culturen. Waar de ene cliënt bijvoorbeeld sterk wil vasthouden aan de oude cultuur, probeert een andere cliënt de oude cultuur zo snel mogelijk te vergeten. Hierdoor ontstaat een discrepantie in acceptatie van de oude of nieuwe cultuur. Karimi maakt zich hard voor het concept ‘biculturaliteit’ en is van mening dat als iemand wordt gedwongen te kiezen voor één cultuur, deze persoon een groter risico loopt op psychische problemen. Volgens Karimi is er veel geschreven over het naast elkaar bestaan van twee culturen als twee parallelle cognities in de hersenen; wat inhoudt dat een mens in staat is om zich in beide culturen compleet thuis te voelen en dat daarmee beide culturen even dierbaar zijn. Karimi: “Het is geen verraad richting de ene en meer loyaliteit richting de andere”. Als voorbeeld noemt zij een puber van Afghaanse afkomst die zich bij haar Nederlandse vriendinnen Nederlands gedraagt, maar thuis bij haar ouders meedoet met de Afghaanse cultuur. De puber raakt in tweestrijd, omdat ze denkt te moeten kiezen. Haar huidige gedrag voelt als verraad richting beide partijen en zij ontwikkelt hierdoor psychische problemen. Een therapeut kan haar laten zien dat dit de essentie is van haar leven en dat ze als bicultureel individu, beide realiteiten in zichzelf moet integreren. Op basis van verschillende (cultuur)situaties kiest zij haar gedrag. Het feit dat ze hierin keuzes moet maken, maakt haar geen slecht mens. Karimi deelt graag een persoonlijke eye opener uit haar dagelijkse cultuurstrijd: “Je bent bicultureel, dat kies je niet, dat is nou eenmaal zo.”

“Als bicultureel individu heb ik het privilege inkijk te hebben in twee verschillende universums; twee werelden van betekenissen,” aldus Karimi. Zij is zelf van Afghaanse afkomst en woont inmiddels bijna 22 jaar in Nederland. Karimi ziet haar migratie naar Nederland als een verrijking. Vanuit haar kennis van twee culturen kan ze anderen goed begrijpen en dit biedt vele voordelen in haar werk: het maakt haar onder andere flexibel richting andere culturen. Er kleeft ook een nadeel aan: ze voelt zich nergens meer een echte insider. Haar eigen migratie heeft ze als goed ervaren door haar relatief jonge leeftijd en manier van positief in het leven staan. “Ik heb een dikke huid als het om discriminatie gaat. Daarnaast is verbazing en verwondering mijn manier om nieuwe dingen te ontdekken.” Op de vraag hoe ze nu zelf omgaat met het leven tussen twee culturen, zegt ze vol overtuiging: “Je vervangt niet één cultuur door een andere, dat hoeft ook niet. Je aanpassen wordt  een automatisme. Kortom, ik blijf mijn Afghaanse vriendinnen uitbundig knuffelen en mijn Nederlandse vriendinnen gepast begroeten met een kus.”

Heb jij do’s en dont’s voor EFT therapeuten binnen de transculturele psychiatrie?
“Wij als therapeuten moeten over onze angsten heen groeien, bewust zijn van onze vooroordelen en het mooie van EFT inzetten: je richten op primaire emoties, dan heb je een ingang bij elk individiu.” To do’s: wees open, wees jezelf en bekijk je cliënt als mens. Dont’s: stop met ingewikkeld nadenken bij de ontmoeting met een andere cultuur, verwijs niet te snel door en schiet bovenal niet in een kramp!

 

Redactie EFT Nederland, Maria Verstoep